قرآن از دید گاه قرآن وحدیث
در كافى چنين آمده است كه: عمر بن يزيد معناى آيه «والذين يصلون ما أمراللَّه به أن يوصل (16)» را از امام صادق سؤال نمود. امام در پاسخ وى چنين فرمود: «اين آيه درباره خاندان پيغمبر نازل گرديده است كه مؤمنين بايد نسبت به آن خاندان محبت ورزيده، ارتباطشان را با آنان محكم و استوار سازند. امام به گفتار خود افزودند: در عين اين كه اين آيه درباره خاندان پيامبر است، ممكن است درباره خويشاوندان تو نيز شامل و صادق آيد. آن گاه امام فرمود: تو از كسانى مباش آيهاى را كه در مورد خاصى نازل شده است به همان مورد اختصاص مىدهند.»
در تفسير فرات كوفى آمده است: اگر مفهوم آيهاى كه درباره جمعيت و يا ملت معينى نازل گرديده است با از بين رفتن آن جمعيت از بين مىرفت، ديگر از قرآن اثرى باقى نمىماند. ولى تا آسمانها و زمين پابرجاست قرآن نيز پا بر جا بوده و به درازاى عمر دنيا در جامعه بشرى جريان خواهد داشت و درباره هر قوم و ملتى آيهاى در قرآن هست كه سرنوشتشان را مشروحاً براى آنان بازگو مىكند، خواه به نفعشان باشد و يا به ضررشان. (17)
در اين مورد احاديث فراوانى نقل گرديده است كه ما به عنوان نمونه به همان چند حديثى كه در اين جا آورديم اكتفا مىكنيم.
2ـ «راه راست و مستقيمى است كه رهروانش گمراه نگردند.» (18) منظور آن حضرت از اين جمله اين است كه قرآن راهى را نشان مىدهد كه هر كس آن راه را در پيش گيرد هرگز گمراه نمىشود و در ضلالت و هلاكت قرار نمىگيرد؛ زيرا خداوند قرآن را براى راهنمايى و هدايت مردم و تأمين سعادت آنان فرستاده است تا بندگان فرمانبردار خود را از ضلالت و هلاكت حفظ نموده، از گمراهى و بىراهه رفتن نجاتشان دهد.
3ـ «بيان واضح و روشنگرى است كه اصول و براهين آن خللناپذير است.» (19) در معناى اين جمله دو احتمال به نظر مىرسد:
يكى اين كه: اساس و پايههاى معارف و تعاليم قرآن و زير بناى تمام حقايق آن فطرت بشر و قانون طبيعت است و چنان بر روى آن محكم و استوار بنيان شده است كه به هيچ وجه، تزلزل و انهدام نخواهد پذيرفت.
دوم اين كه: الفاظ و كلمات قرآن كه نشان دهنده حقيقت قرآن است، تغييرپذير نبوده، هيچ خلل، زيادت و نقصانى در آن راه ندارد. بنابراين احتمال در اين جمله به مصون و محفوظ بودن قرآن از تحريف اشاره گرديده است.
4ـ «قرآن گلستان و بوستان عدالت و دادگسترى است» (20) منظور از اين جمله اين است كه عدالت و دادگسترى به تمام معنا و با تمام جهات و جوانبش: عدلت در عقيده و افكار، عدالت در عمل و اخلاق، عدالت در قضا و داورى، عدالت اجتماعى و انواع عدالتها در قرآن جمع گرديده از آن جا به جوامع بشرى سرازير مىگردد. پس قرآن مركز و محور عدالت و محل تجمع و پرورش نهال و درختان عدل و داد است.
5ـ «قرآن اساس و زير بناى اسلام است.» (21) منظور از اين جمله اين است كه ثبات و استحكام اسلام بر پايه قرآن است، همان طور كه ديگ، روى پايههاى اجاق قرار مىگيرد و محتوياتش پخته شده براى استفاده عموم آماده مىشود.
6ـ «قرآن وادىهاى پهناور حق است» (22) منظور آن حضرت از اين جمله اين است كه قرآن محل پرورش و نشو و نماى حق و حقيقت است. در اين جمله قرآن به وادىهاى وسيع، هموار، بىخطر و اطمينان بخش و حق نيز به نباتات، گلها و سبزىهايى كه در آن وادى مىرويد، تشبيه شده است.
در اين جمله به اين نكته نيز اشاره شده است كه هر كس به غير قرآن تمسك جويد و از راه ديگر حق را پى جويى كند، هرگز به آن نخواهد رسيد زيرا تنها قرآن است كه منبت و چمنزار حق است و حق را به جز در قرآن در جاى ديگر نتوان يافت.
7ـ «قرآن دريايى است كه آبكشان نتوانند، آب آن را تمام كنند.» (23) معناى اين جمله و جملات بعديش اين است: كسانى كه مىخواهند در فهم دقايق و معانى قرآن غور كنند نمىتوانند به عمق آن برسند و به مفاهيم قرآن احاطه پيدا كنند؛ زيرا رموز و اسرار قرآن پايانناپذير و تمام ناشدنى است.
از اين جمله معناى ديگر نيز استفاده مىشود كه: دقايق و اسرار قرآن با كشف آنها تمام نمىشود و نقصانى در آن حاصل نمىگردد، همان طور كه چشمههاى پر آب و ريشه دار با استفاده از آن، آبشان به نقصان و كاستى نمىگرايد.
8ـ «تلهاى بلندى است كه قصد كنندگانش نتوانند، از آن بگذرند.» (24) منظور اين است كه محققين و كاوشگران كه در فكر رسيدن به حقايق و مفاهم قرآنند، نمىتوانند به قلههاى مرتفع آن برسند و از آن جا نيز بگذرند و شاهباز بلند پرواز فكر بشر هر چه پر زند و اوج بگيرد، قبل از رسيدن به قلههاى بلند لطايف و دقايق قرآن احساس خستگى نموده، در برابر آن پر مىريزد. از اين جمله چنين استفاده مىگردد كه قرآن داراى بطون و معانى مختلفى است كه فكر انسان از درك كامل آنها عاجز است.
به احتمال ديگر معناى جمله چنين است كه: قصد كنندگان مفاهيم و دقايق قرآن چون به قله مرتفع آن رسيدند، در آن جا مكث و توقف مىكنند و قدم از قدم بر نمىدارند و لب از لب بر نمىگشايند زيرا با رسيدن به آن مرحله در واقع به مقصد و آرمان نهايى خويش رسيده به هدف عالى و نهايى خود نائل آمدهاند و مقصد ديگرى براى حركت ندارند.
فضيلت قرائت قرآن و آداب آن
احاديث قرائت قرآن
قرآن همان قانون خدايى و ناموس آسمانى است كه اصلاح دين و دنياى مردم را به عهده گرفته، سعادت جاودانى آنان را تضمين نموده است.
آيات آن سرچشمه هدايت و راهنمايى و كلماتش معدن ارشاد و رحمت است كسى كه به سعادت هميشگى علاقهمند باشد، سعادت و خوشبختى هر دو جهان را بخواهد بر وى لازم است كه روز و شب با قرآن، كتاب خدا تجديد عهد نموده ارتباطش را با آن هر چه محكمتر و استوارتر سازد و آيات آن را به حافظه خود بسپارد و با مغز و فكر خويش و با شيره جان و تنشان به هم در آميزد تا در روشنايى و پرتو آن كتاب آسمانى به سوى رستگارى و سعادت ابدى گام بردارد.
از پيامبر اسلام (صلی الله علیه واله) و ائمه اهل بيت (علیهم السلام) در ثواب و فضيلت قرائت قرآن احاديث فراوانى به ما رسيده است كه اينك قسمتى از آنها را در اين جا مىآوريم:
از امام باقر نقل گرديده است كه رسول خدا (صلی الله علیه واله) فرمود: «هر كس در هر شب ده آيه از قرآن بخواند، در آن شب از غافلان و آنان كه از پروردگارشان بىخبرند، نوشته نمىشود و هر كس پنجاه آيه از قرآن بخواند در آن شب در ليست آشنايان و ياد كنندگان خدا ثبت مىگردد. هر كس صد آيه تلاوت نمايد از عبادت كنندگان و هر كس دويست آيه بخواند نام وى در صف خاشعين و افرادى كه در پيشگاه پروردگارشان اظهار بندگى و تواضع كنند، خواهد آمد و هر كس سيصد آيه از قرآن بخواند از سعادتمندان و هر كس پانصد آيه تلاوت كند از كوشش كنندگان در عبادت و پرستش خدا نوشته خواهد شد. و اگر كسى هزار آيه از قرآن بخواند به مانند كسى خواهند بود كه طلاى ناب و خالص فراوان و بىشمارى در راه خدا بذل و احسان نموده است». (25)
امام صادق (علیه السلام) فرمود: «قرآن برنامه سعادت و زندگى انسانهاست كه از طرف پروردگارشان براى آنان تنظيم شده است مرد مسلمان كسى است كه برنامه خود را مورد دقت قرار دهد و هر روز حداقل پنجاه آيه از آن تلاوت كند». (26)
باز فرمود: «چه مانعى دارد، تاجرى كه در بازار به داد و ستد مشغول و سرگرم است، آن گاه كه به خانهاش بر مىگردد قبل از آن كه به خواب و استراحت بپرازد؛ سورهاى از قرآن تلاوت نمايد تا در برابر هر آيه كه مىخواند، ده حسنه و پاداش براى او نوشته شود و ده گناه از گناهانش محو گردد». (27)
باز فرمود: «بر شما باد قرائت و خواندن زيرا مراتب و درجات كاخهاى بهشتى به عدد آيات قرآن است و در روز قيامت به خوانندگان قرآن گفته مىشود كه قرآن بخوانيد و به مرتبه بالاترى اوج بگيريد و قرآن خوان هر آيهاى را كه تلاوت مىكند به مرتبه بالاترى اوج مىگيرد». (28)
در كتب حديث، احاديث فضيلت و ثواب قرآن خواندن، جمع آورى گرديده و در جلد 19 بحارالانوار (29) نيز قسمت مهمى از اين احاديث آمده است، علاقهمندان مىتوانند، به آن جا مراجعه كنند. از اين احاديث علاوه بر ثواب و فضيلت قرآن خواندن، نكات جالب ديگرى نيز استفاده مىشود:
1ـ قرائت از روى قرآن
گروهى از آن احاديث دلالت بر اين دارد كه قرائت قرآن از روى آن بر قرائت از حفظ برترى دارد و از ثواب و فضيلت بيشترى برخوردار است. از احاديثى كه به اين نكته دلالت دارد، روايت اسحاق ابن عمار است كه به امام صادق (علیه السلام) عرضه داشت: جانم به قربانت من قرآن را حفظ كردهام؛ از حفظ بخوانم يا از روى آن؟ امام فرمود: «از روى قرآن بخوان زيرا كه قرائت از روى قرآن ثواب بيشترى دارد، مگر نمىدانى كه نگاه كردن به قرآن علاوه بر خواندن آن، مستقلاً عبادت است؟»
باز امام صادق (علیه السلام) فرمود: هر كس قرآن را از روى آن تلاوت كند، چشم وى نيز از قرآن بهرهمىبرد و از عذاب پدر و مادرش كاسته مىشود، گرچه با كفر از دنيا رفته باشند». (30)
و در تشويق كردن به قرائت از روى قرآن علل و اسرارى است، قابل توجه:
يكى اين كه: قرائت از روى قرآن باعث تكثير و ازدياد نسخههاى قرآن مىگردد و از فرسوده و كهنه شدن قرآن كه تدريجاً منجر به از بين رفتن آن مىگردد، پيشگيرى مىشود؛ زيرا اگر در قرائت قرآن تنها به نيروى حافظه قناعت و اكتفا شود، مسلمانان به نسخههاى قرآن احساس نياز نمىكنند و تدريجاً متروك و فراموش مىشود و در اين صورت نه تنها نسخههاى قرآن رو به ازدياد و فزونى نمىرود، بلكه كم كم از بين رفته و يا كمياب خواهد شد.
دوم اين كه: قرائت از روى قرآن آثار و خواصى در بر دارد كه در اين احاديث به پارهاى از آنها تصريح شده است، از جمله اين كه: هر كس قرآن را از روى مصحف بخواند، چشم او از نگاه كردن به قرآن احساس لذت مىكند و از آن بهره مىبرد و از دردها و بيمارىها و نابينايى سالم و محفوظ مىماند.
سوم اين كه: قرائت از روى قرآن سبب مىشود كه خواننده، در قرآن بيشتر دقت كند. از نكات دقيق و لطايفى كه در آيات به كار رفته، لذت و بهره بيشتر ببرد؛ زيرا انسان همان طور كه از تماشاى مناظر و ديدنىهاى مورد علاقهاش لذت مىبرد و اين تماشا و نگاهها بر ديده و فكر او حسن اثر مىگذارد و بر روح و روانش سرور و شادمانى مىبخشد، خواننده قرآن نيز وقتى ديده خود را متوجه الفاظ قرآن كند و فكرش را در معانى آيات آن جولان دهد و در علوم و معارف عالى و حيات بخش و پربهايش تفكر نمايد، از اين دقت و تفكر قهراً احساس لذت مىكند و در روحش سرور و شادمانى و در دلش روشنايى و نورانيت خاصى پديدار مىشود.
2ـ قرائت قرآن در خانه
نكته ديگرى كه در احاديث قرائت وجود دارد، اين است كه اين احاديث مسلمانان را به تلاوت قرآن در منازلشان تشويق و بر آن تأكيد مىكند و خواص و آثار گوناگونى براى آن مىشمارد و اين نيز علل و فوايدى دارد:
فايده اول اين كه: خواندن قرآن در منازل سبب اعلاى كلمه حق و نشر حقايق اسلام و موجب انتشار احكام قرآن و توسعه قرائت آن خواهد بود، زيرا وقتى كه انسان در منزل خود قرآن بخواند،همسر و فرزندان وى نيز طبعاً در اين عمل از وى پيروى نموده، به خواندن قرآن تشويق مىشوند و در نتيجه، قرائت قرآن در جامعه گسترش و قاريان قرآن افزايش پيدا مىكنند.
اگر براى خواندن قرآن مركز و محل معينى اختصاص يابد، در اين صورت قرآن خواندن براى همه و در تمام اوقات امكانپذير نخواهد بود اين است كه گفتيم: قرائت قرآن در منازل يكى از راههاى انتشار و گسترش حقايق اسلام و قرآن مىباشد.
فايده ديگر: قرائت قرآن در منازل و خانهها، تعظيم و به پا داشتن شعائر اسلام است ؛ زيرا وقتى از خانههاى مسلمانان هر صبح و شام صداى جانفزاى قرآن بلند شود و از هر سوى شهرهاى اسلامى صداى آيات الهى گوشها را بنوازد، در اعماق و جان و دل شنوندگان اثر خاص و عميقى مىگذارد، اسلام و ايمان در دلشان بارور و شكوفا مىگردد.
فايده سومى كه: براى قرائت قرآن در منازل مترتب است، مطلبى است كه در همين احاديث به آن اشارهاى شده است و آن اين كه تلاوت قرآن، نيايش و ذكر خدا در خانهها و منازل باعث فزونى نعمتها و ازدياد بركتها است و فرشتگان در چنين خانهها فرود آمده، شياطين از آن دورى مىگزينند و اين گونه منازل براى اهل آسمان نور و روشنايى مىبخشند، همان گونه كه ستارگان آسمان بر اهل زمين نورافكنى مىكنند و خانهاى كه در آن، قرآن تلاوت نشود و يادى از خدا نگردد، از بركتش كاسته مىشود، ملائكه از آن دورى گزيده، شياطين به اين گونه خانهها راه مىيابند. (31)
احاديث جعلى در فضيلت قرائت قرآن
احاديث درباره فضيلت و عظمت قرآن، ثواب و پاداش قرآن خواندن به حدى است كه هر انسان متفكرى را به حيرت و شگفتى وا مىدارد.
از جمله اين كه: رسول خدا (صلی الله علیه واله) فرمود: «هر كس از قرآن يك حرف بخواند، براى او يك حسنه و عمل نيك نوشته مىشود و براى هر حسنه نيز ده برابر ثواب و پاداش داده خواهد شد». رسول خدا(صلی الله علیه واله) افزود: «من نمىگويم الم يك حرف است، بلكه الف يك حرف و لام حرف ديگر و ميم حرف سوم است.»
اين حديث را راويان اهل سنت نيز نقل كردهاند، چنان كه قرطبى در تفسير خود (32) از ترمذى و او نيز از ابن مسعود اين حديث را نقل نموده، كلينى هم حديثى به همين مضمون از امام صادق آورده است.
اگر كسى به كتب احاديث مراجعه نمايد اين گونه احاديث كه در فضيلت قرآن و ثواب خواندن آن و درباره خواص سورهها و آيات نورانىاش نقل گرديده است، فراوان خواهد ديد.
در برابر اين همه احاديث صحيح و اصيل يك مشت رواياتى نيز از راويان دروغ ساز در فضيلت قرائت قرآن نقل گرديده است. اين دروغ سازان احاديثى را كه درباره قرآن وارد شده است، كم پنداشته، از پيش خود حديثهاى ديگرى نيز ساخته، بر آنها افزودهاند؛ احاديثى كه نه مضمون آنها از طرف خداست و نه رسول خدا از آنها اطلاع دارد. اين دروغسازان عبارتند از:ابو عصمت فرج بن ابى مريم مروزى و محمد بن عكاشه كرمانى و احمد بن عبداللَّه جويبارى.
اتفاقاً خود ابو عصمت به اين حقيقت اعتراف نموده است، آن جا كه از وى مىپرسند: چگونه توانستى درباره يكايك سورههاى قرآن از عكرمه كه با وى همزمان نبودى، حديث نقل كنى كه او نيز از ابن عباس گرفته باشد؟!
در جواب گفت: «چون ديدم، مردم از قرآن اعراض نموده و به فقه ابوحنيفه و مغازى محمد بن اسحاق سرگرم شدهاند، اين حديثها را براى خدا (قربة الى اللَّه!) از پيش خود ساخته، در اختيار مردم گذاشتم تا شايد كه مسلمانان را به خواندن قرآن وادار و تشويق نمايم.»
عثمان بن صلاح درباره حديث معروفى كه به واسطه ابى بن كعب از رسول خدا (ص) درباره فضايل يكايك سورههاى قرآن نقل شده است، چنين مىگويد:
«در اين حديث تحقيقى به عمل آمده است و نتيجه تحقيق اين بوده است كه راوى حديث مىگويد: اين حديث را من با گروه ديگرى به دروغ از پيش خود ساخته و در دسترس مردم گذاشتم.»
بنابراين، واحدى و مفسرين ديگرى كه اين حديث را در تفاسير خود آوردهاند، راه اشتباه و خطا پيمودهاند. (33)
تعجب از اين دروغ سازان است كه با چه جرئتى به خدا و رسول او افترا بسته، آن گاه اين افترا را وسيله تقرب به پيشگاه پروردگار مىشمارند. آرى چنيناند اسراف كنندگان در گناه كه اعمال زشت آنان در نظرشان نيكو جلوهگر مىشود.
«كذلك زين للمسرفين ما كانوا يعملون». (34)
دقت و تدبر در معانى قرآن
در فصل آداب قرائت به دو مطلب اشاره شد يكى قرائت از روى قرآن و دومى قرائت در خانه، سومين آداب قرائت قرآن، قرائت با تدبير است كه آيات قرآن مجيد و احاديث صحيح به دقت و تدبر نمودن در معانى قرآن تشويق فراوان كرده، به تفكر و تعمق آمده در مقاصد و اهداف قرآن تأكيد و ترغيب نموده است.
خداوند مىفرمايد: «افلا يتدبرون القرآن ام على قلوب أقفالها.» (35) چرا در معانى قرآن دقت و تدبر نمىكنند؟ آيا بر دلهايشان مهرها زدهاند؟! در اين آيه عدم دقت در معانى قرآن به شدت مورد توبيخ و ملامت قرار گرفته است.
ابن عباس نيز از رسول خدا (صلی الله علیه واله) نقل مىكند كه آن حضرت فرمود: «قرآن را با صداى بلند و رسا بخوانيد! رموز، عجايب و دقايق آن را پىجويى كنيد.» (36)
ابو عبدالرحمن مىگويد: يكى از اصحاب رسول خدا كه قرآن را به ما تعليم مىنمود، چنين مىگفت: «اصحاب پيامبر قرآن را ده آيه، ده آيه از وى فرا مىگرفتند، آن حضرت آيات ده گانه دوم را به آنان تعليم نمىداد مگر اين كه نكات و رموز علمى و اخلاقى آيات ده گانه قبلى را كاملاً فرا گيرند و آنها را به مورد عمل و اجرا بگذارند. (37)
از ابن مسعود و عثمان و ابى نقل شده است كه: رسول خدا (صلی الله علیه واله) ده آيه از قرآن را به اصحاب خود ياد مىداد و آنان از اين ده آيه فارغ نمىشدند تا اين كه مفاهيم و معانى آن را به مورد عمل و اجرا بگذارند و رسول خدا ياد گرفتن قرآن را توأم با عمل كردن به آن يك جا براى اصحاب خود تعليم مىنمود. (38)
اميرمؤمنان (علیه السلام) روزى در ميان جمعى از جابر بن عبداللَّه انصارى ياد نمود و او را به علم و معرفت توصيف كرد. مردى عرضه داشت: «يا اميرالمؤمنين! با آن مقام علمى كه تو دارى، از دانش جابر توصيف مىكنى؟!»
آن حضرت فرمود: «آرى جابر به اين تعريف زيبنده است؛ زيرا او تفسير اين آيه را مىداند (39) كه خداوند مىفرمايد: ان الذى فرض عليك القرآن لرادكالى معاد. (40)
درباره تدبر و تفكر در آيات قرآن، احاديث فراوانى وارد گرديده است. مجلسى قسمت مهمى از اين احاديث را در بحارالانوار آورده است. (41) ولى در اثبات لزوم آشنايى با معانى و حقايق قرآن به تتبع اخبار و احاديث احتياج نيست؛ زيرا قرآن كتابى است كه خداوند به عنوان برنامه زندگى براى بشر نازل نموده است و بايد مردم در زندگىشان از آن پيروى كنند و در مسير آخرتشان از نور و روشنايى آن بهرهمند گردند و مسلم است كه به اين اهداف و نتايج نمىتوان رسيد جز از راه تدبر در قرآن و تفكر در معانى آن، چنان كه عقل انسانى نيز گواه و مؤيد اين حقيقت است آيات و احاديثى هم كه در اين زمينه وارد شده، در واقع از سنخ اوامر ارشادى مىباشد كه آدمى را به همان واقعيت عقلى و امر فطرى هدايت و راهنمايى مىكند.
زهرى نيز اين حقيقت را از امام سجاد (علیه السلام) چنين نقل مىكند كه فرمود: «هر يك از آيات قرآن گنجينه و خزينهاى است كه در برابر تو قرار گرفته است و هر گنجينه كه به روى تو باز گردد، لازم است بر آن چه در ميان آن گنجينه قرار دارد، به دقت نگاه و وارسى كنى.» (42)
پی نوشت :
1 ) بنى اسرائيل/ 9.
2 ) ابراهيم/ 1.
3 ) آل عمران، 3.
4 ) «فضل كلام اللَّه على ساير الكلام كفضل اللَّه على خلقه» بحارالانوار 16/9؛ صحيح ترمذى به شرح ابن عربى، 47/11، ابواب فضائل قرآن (ش 1).
5 ) «انى تارك فيكم الثقلين كتاب اللَّه و عترتى و اهل بيتى و انهما يفترقا حتى يردا على الحوض» صحيح ترمذى، 201/13 - 200؛ مناقب اهل بيت در شرح سند حديث به بخش تعليقات مراجعه شود.
6 ) طبع قديم جلدهاى 89، 90 طبع جديد.
7 ) «كتاب اللَّه فيه نبأما قبلكم و خبرما بعدكم و حكم ما بينكم و هو الفصل و ليس باغزل...» سنن دارمى، 435/2؛ صحيح ترمذى، 30/11 با مختصر تفاوت در الفاظ؛ بحارالانوار، 7/9 نقل از تفسير عياشى.
8 ) انشقاق/ 19.
9 ) «لتركبنّ سنن من قبلكم»: كنز العمال 40/6 و مدارك ديگر اين حديث را در بخش تعليقات بخوانيد.
10 ) الهدى الى دين المصطفى، 34/1.
11 ) «ثم انزل عليه الكتاب نوراً لا تطفاً مصابيحه و سراجاً لا يخبوا توقده...» نهج البلاغه، خطبه 198.
12 ) و سراجاً لا يخبوا توقده.
13 ) رعد/ 7.
14 ) ان القرآن حى لايموت و الاية حبة لا تموت فلو كانت الاية اذا نزلت فى الاقوام و ما توا ماتت الاية لمات القرآن و لكن هى جارية فى الباقين كما جرت فى الماضين.
15 ) ان القرآن حى لم يمت و انه يجرى كما يجرى الليل و النهار و كما تجرى الشمش و القمر و يجرى على آخرنا كما يجرى على اولنا.
16 ) مؤمنان كسانى هستند كه با كسانى كه خداوند به صله و ارتباطشان فرمان داده است، ارتباط و پيوستگى دارند. رعد/ 21.
17 ) «و لو ان الايه نزلت فى قوم ثم مات اولئك ماتت الايه لما بقى من القرآن شىء و لكن القرآن يجرى اوله على آخره مادامت السموات و الارض و لكل قوم آية يتلوها هم منها بخيرا و شر»: مرآت الانوار، صص، 3، 4.
18 ) و منهاجاً لا يضل نهجه.
19 ) و تبياناً لا تهدم اركانه.
20 ) و رياض العدل و غدرانه.
21 ) و اثافى الاسلام و بنيانه.
22 ) و اودية الحق و غيطانه.
23 ) و بحر لا ينزفه المنتزفون.
24 ) و آكام لا يجوز عنه القاصدون.
25 ) اصول كافى، كتاب فضيلت قرآن؛ وسائل الشيعه، چاپ جديد 839/4.
26 ) همان.
27 ) همان.
28 ) همان.
29 ) طبع جديد، ج 89، 90.
30 ) اصول كافى، كتاب فضيلت قرآن؛ وسائل الشيعه، چاپ جديد، 853/4.
31 ) اصول كافى، ج 2، باب فضيلت قرآن.
32 ) تفسير قرطبى، 7/1؛ اصول كافى، باب فضيلت قرآن.
33 ) تفسير قرطبى، 78/1، 79.
34 ) يونس/ 12.
35 ) محمد، 24.
36 ) «اعربوالقرآن و التمسوا غرائبه» كافى، ج 2.
37 ) بحارالانوار، 28/19.
38 ) تفسير قرطبى، 39/1.
39 ) همان، 26/1.
40 ) آن كس كه قرآن را بر تو فرو فرستاده است به وعده گاهت باز خواهد گردانيد، قصص/85.
41 ) طبع جديد، جلد 89، 90.
42 ) آيات القرآن خزائن فكلما فتحت خزينة ينبغى لك ان تنظر ما فيها: اصول كافى، ج 2، كتاب فضيلت قرآن.
اين وبلاگ به فضل وياري خدا در راستاي جنگ نرم راه اندازي شده است وبيشتر مطالب آن در خصوص قرآن ؛ مسائل اعتفادي ؛ مذهبي وتربيتي مي باشد