كلام هدايت

اهميت تفكر

در ساحت قدس الهى به هيچ وجه زمان و مكان راه ندارند و وجود مقدس الهى بر همه زمان ها و مكان ها احاطه دارد و گذشته و حال و آينده نسبت به او يكسان است‏ اما نکته ای که نباید از آن غافل بود این است که صفات خداوند متعال دارای دو قسم ذاتیه و فعلیه می باشد: صفات ذاتیه مفاهيمى است كه از ذات الهى با توجه به نوعى از كمال وجودى انتزاع مى‏شود مانند علم و قدرت و حيات‏ اما صفات فعلیه مفاهيمى است كه عقل از مقايسه بين ذات الهى و مخلوقاتش با توجه به نوعى رابطه وجودى انتزاع مى‏كند مانند خالقيت و ربوبيت‏.
نكته شايان توجه اين است كه پديده‏هاى مادى داراى حدود و قيود زمانى و مكانى هستند و اين حدود و قيود در اضافه و رابطه‏اى كه بين آن ها و خداى متعال در نظر گرفته مى‏شود تاثير مى‏گذارد و در نتيجه افعال متعلق به آن ها هم به يك معنا مقيد به زمان و مكان مى‏گردد مثلا گفته مى‏شود كه خداى متعال فلان موجودى را در فلان زمان و فلان مكان آفريد اما اين حدود و قيود در واقع به مخلوقات باز مى‏گردد و ظرف تحقق مخلوق و شؤون آن بشمار مى‏رود نه اينكه مستلزم نسبت زمان و مكان به خداى متعال باشد. 
به ديگر سخن افعال الهى متعلق به امور زمانى و مكانى داراى دو حيثيت است: يكى حيثيت انتساب به مخلوقات و از اين نظر متصف به قيود زمانى و مكانى مى‏شود و ديگرى حيثيت انتساب به خداى متعال و از اين نظر منسلخ از زمان و مكان مى‏باشد و اين نكته‏اى است در خور دقت فراوان و كليد حل بسيارى از مشكلات. (1)
اما درباره صورت های مختلف انسان در زمان های مختلف باید بگوییم که بدن انسان به سبب مادی بودن دارای تقدم و تأخر است و تقدم و تاخر زمانى، مخصوص حوادثى است كه در عمود زمان قرار مى‏گيرند و خودشان داراى امتداد زمانى مى‏باشند و اما موجودى كه فراتر از افق زمان و داراى ثبات وجودى و مبراى از دگرگونى و گذرايى باشد نسبت تقدم و تاخر با امور زمانى نخواهد داشت. بلكه در واقع وجود او محيط بر زمانيات بوده و گذشته و حال و آينده نسبت به وى يكسان خواهد بود. (2)
و لذا مجردات و آنهایی که در افق بالاتری از مادیات قرار می گیرند آغاز و انجام یک موجود مادی برای آنان مشخص است بر خلاف موجودات مادی که نسبت به آینده خود بی اطلاع هستند و تا زمان سپری نشود نسبت به آن اطلاع نمی یابند.
پی نوشت ها:
1. آیت الله مصباح یزدی، آموزش فلسفه، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، 1366ش، ج2، ص 372.
2. همان، ص 147.