كلام هدايت

وجود مقدس حضرت رضا(ع) و تاثیراتی که در زندگی مسلمانان و به‌خصوص ایرانیان می‌گذارد را می‌توان از زوایای مختلف بررسی کرد. تاثیر بر ادبیات ایران از آن‌ موضوعاتي است که دکتر محمدجعفر یاحقی درباره آن سخن می‌گوید.

از زمان حضور و اقامت پیشوای هشتم در روستای سناباد، نزدیک شهر نوغان و تبدیل سناباد به مشهدالرضا(ع) که در واقع بیانگر نامی خاص و تداعی‌گر محل شهادت حضرت است،تحولاتی در ادبیات منطقه ایجاد شد.
در ادبیات کهن، شخصیتی مثل «خرقانی» را می‌بینیم که با الهام از سیره حضرت، در ادبیات منطقه آذربایجان، تحول ایجاد می‌کند یا حماسه زنان نوغان که هرچند بیانگر یک رویکرد تاریخی است؛ اما تاثیر زیادی در ادبیات کشور می‌گذارد و ما امروز می‌بینیم درباره آن حرکت جمعی بانوان و بخشیدن مهریه خود به همسرانشان به بهای شرکت در مراسم تشییع پیکر مطهر حضرت(ع)، اشعار زیادی سروده می‌شود.
در دوران معاصر نیز ادیبی چون سهیل محمودی در وصف کبوتران حرم، اثر ارزشمندی را خلق می‌کند یا جریان ضامن آهوی حضرت که خود منشأ خلق آثار هنری چون تابلوی استاد فرشچیان می‌شود یا سنت تاریخی وقف که ادبیات رفتاری خاص خودش را به همراه آورده است؛ همگی این‌ها بازتاب و انعکاس حضوری همیشه‌جاوید است.
به خاطر همين بخشی از ادبیات ایران زمین، به خلق آثاری اختصاص دارد که در بیان به شهادت رسیدن امامان(ع) است.
شما ببینید، مراسم شام غریبان حضرت سیدالشهدا(ع) یا امام رضا(ع) و حتی ادعیه‌ای که در باره حضرت گردآوری شده‌اند، همگی گوشه‌هایی از ادبیات این مرز و بوم هستند.
در چارچوب ادبیات، واقعیت آن است که بخش بزرگی از هویت ملی و مذهبی ما برگرفته از قهرمانان ملی و نیز زندگی امامان(ع) است که ما نام آن را ادبیات حماسی و عرفانی می‌گذاریم.
بحث برسرآن نیست که آیا این‌ها دارای سندیت تاریخی هستند یا نه؛ حقیقت آن است که مشابه داستان ضامن آهو، روایات تاریخی زیادی داریم؛ به عنوان مثال داستان موسی و شبان(دید موسی شبانی را به راه...) که چه بسا مستند هم نباشند، اما به لحاظ محتوایی زمینه انس و الفت را بین انسان و خالقش یا معشوق (از بعد معنوی مدنظر است)، فراهم می‌کنند و پذیرش آن‌ها خللی هم در این ارتباط معنوی ایجاد نمی‌کند؛ بلکه برعکس، باعث تقرب هم می‌شود.
به هرحال، ما وظیفه داریم سیره ائمه اطهار(علیهم‌السلام) را در قالب ادبیات ملموس و مردمی به نسل‌های آینده منتقل کنیم.
آخرین نکته‌ای که درخصوص تاثیر حضور حضرت بر ادبیات ایران و به خصوص خراسان می‌توان به آن اشاره کرد، گویش‌ها، رفتارهای روزمره و حتی نام‌گذاری فرزندان، اماکن و حتی طرح‌ها و پروژه‌های ملی و استانی است.
این اعمال به یک نام‌گذاری ساده محدود نیست؛ بلکه در پس آن اندیشه‌ای متعالی نهفته است و آن، اعتماد به نقش تاثیرگذار حضرت در برطرف کردن بحران‌ها، حل مسائل و سلامتی انسان در تمامی امور زندگی است. همه این رفتارهای به ظاهر بی‌ارتباط با هم، مجموعه ادبیات رفتاری ما را که منبعث از وجود همیشه‌جاوید امام رضا(ع) است، تشکیل می‌دهند.